Kıbrıs Tarihi Hakkında Kronolojik Sıralama

Kronolojik Takvim:

M.Ö ve M.S, Kimler geldi, kimler geçti bizim bu topraklardan.
(Savaş, Yıkım, Egemenlik, Sömürge,Yönetim).

• M.Ö. 7000-3000 Yeni Taş Devri
• M.Ö. 3000-1450 Bronz Çağı
• M.Ö. 1450-700  Eski Mısır Egemenliği
• M.Ö. 700 –545 Asurlular Egemenliği
• M.Ö. 545–345 İran Pers Egemenliği
• M.Ö. 345-290 Eski Yunan (Helen/Helenizm) Egemenliği
• M.Ö. 290-58 Ptolemik Kırallığı Egemenliği
• M.Ö. 58-M.S. 395 Romalılar Egemenliği
• 395-1190 Bizans Egemenliği
• 1190-1191 İngiliz Eğemenliği
• 1191-1489 Lüzinyan Egemenliği
• 1489-1570 Venedik Egemenliğ
• 1570-1878 Osmanlı Egemenliği
• 1878-16.08.1960 İngiliz Egemenliği
• 16.08.1960-21.12.1963 Kıbrıs Cumhuriyeti
• 21.12.1963-27.12.1967 Kıbrıs Türk Genel Komitesi-Kıbrıs Rum Yönetimi
• 27.12.1967-01.10.1974 Kıbrıs Geçici Türk Yönetimi -Kıbrıs Rum Yönetimi
• 01.10.1974-13.02.1975 Kıbrıs Türk Yönetimi -Güney Kıbrıs Rum Yönetimi
• 13.02.1975-15.11.1983 Kıbrıs Türk Federe Devleti-Güney Kıbrıs Rum Yönetimi
• 15.11.1983  Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC)-Güney Kıbrıs Rum Yönetimi

Kaynaklar:

(1) Cyprus History- http://www.cypnet.co.uk/ncyprus/history/

(2) KKTC Turizm Dairesi: http://www.turizmtanitma.gov.ct.tr/

Notlar:

1. Egemenlik, hakimiyet veya hükümranlık olarak tanımlanmaktadır. 
2. Bir ülke ve ulusun, onun tüzel kişiliği olan devletin (adil ve bağımsız) yasama, yürütme, yargılama gibi yetkilerinin tümünü kapsamaktadır.

History of Struggle (Tragic End)

OPERASYONEL RİSK-4

ÖLÇÜM VE YÖNETİM SİSTEMİ

Operasyonel risklerin ölçümü ve yönetimi ihtiyaç duyulan verilerle ilgilidir. Bu veriler,

1. İçsel kayıp verisi
2. Dışsal Kayıp verisi
3. Senaryo analiz verisi
4. İç kontroller ile ilgili veriler
5. Risk azaltma araçlarına ait veriler 
6. Diğer önemli risk göstergelerine ait veriler, şeklinde sıralanıp kodlanabilir. 

Söz konusu riskler nedenlerine göre de sınıflandırılabilir- SÜREÇ, SİSTEMLER, İNSANLAR, DIŞSAL ETKENLER şeklinde.

TEMEL OLAYLAR SINIFLAMA- RİSKLER VE ETKİLER (RİSK GRUBUNA GÖRE)

RİSKLER:

1. Banka içi hile ve dolandırıcılık olayları,
2. Banka dışı hile ve dolandırıcılık olayları,
3. İşe alma (istihdam) uygulamaları ile ilgili kayıplar,
4. İş yeri güvenliği ile ilgili kayıplar,
5. Müşteriler, ürünler ve iş uygulamalarına dair kayıp olayları,
6. Fiziki varlıklara verilen zararlarla ilgili kayıp olayları,
7. Faaliyetlerin durması ve sistem çökme ve hatalarına ait kayıp olayları,
8. İşlem, teslimat ve süreç yönetimine dair kayıp olayları,
9. Kontrol süreci yönetimine ait kayıp olayları, vbg.

ETKİLER:
Bu konu, kayıp olayı nedeniyle ortaya çıkan etkilerdir.

1. Varlık değerindeki azalmalar,
2. İade ve kaybı tazminler,
3. Cayma (sözünden dönülmesinden) kaynaklı kayıplar,
4. Yasal sorumluluklar,
5. Denetim otoritesi ve mevzuata uyumsuzluk nedeniyle alınan cezalar,
6. Aktiflerde veya aktiflere verilen hasarlardan kaynaklanan kayıplar,
7. K/Z tablosu ve SYR % üzerinde görülen olumsuz etkiler ve gelişimler, vbg.

OPERASYON SÜRECİNE AİT KAYIP OLAYLARI 
Operasyonel kayıp olayıyla ilgili olarak toplanacak veriler asgari olarak aşağıda belirtilen bilgileri içermesi esastır:

1. Tanımlanan kayıp olayının türü,
2. Olayın gerçekleşmesine ilişkin kısa açıklama,
3. Olayın gerçekleştiği tarih, iş kolu, Birim/Şube veya yer,
4. Olayın gerçekleşmesine neden olan etkenler
5. Olay nedeniyle ortaya çıkan etkiler,
6. Kaybın finansal boyutu,
7. Olayın devam süresi,
8. Olayın tespit edilme tarihi,
9. Olayın gerçekleşme ve tespit edilme arasında geçen süre,
10. Sigorta bildirim tarihi
11. Takip eden yasal ve/veya idari işlemler
12. Eğer kayıp azalmış ise kaybın ne kadarının karşılandığı, gibi bilgilere operasyonel risk veri tabanında yer verilmelidir.

Amaç:

• Meydana gelme sıklığı,
• Olay sonucu ortaya çıkan kaybın boyutu ve etkileri, gibi konuları ortaya koymaktır.

Sonuç:

Banka içinde güçlü bir kontrol-ve-risk yönetim sisteminin varlığı, elde edilen bulgu ve kanıtların güvenirliğini arttırır. Kayıp olayları ile ilgili gelişmeler iç kontrollerin güvenirlik seviyesi konusunda denetçilere bilgi verir.Kontrol göstergeleri olarak adlandırılan bu durum Banka iç denetim, risk yönetim ve uyum kontrol sistemlerinin;

• Kalitesine,
• Etkinlik ve yeterlilik düzeyine,
• Risk azaltma yeteneğine, ilişkin bilgiler veren kontrol göstergeleridir. 

Kontrol göstergelerini fırsata dönüştürecek politika ve süreçler ,operasyonel risk yönetiminin etkin ve yeterli bir düzeyde  karşılanması için elzemdir.

OPERASYONLARLA İLGİLİ KONTROL SİSTEMİ

Risklere karşı savunma mekanizması (dört aşamalı):

1. İşi yapanlar,
2. İşi yönetenler,
3. İşi kontrol edenler
4. İş çıktılarını (sonuçlarını) raporlayanlar.

OPERASYONEL RİSK-3

VERİ TABANI TASARIM VE OLUŞTURMA

1. Planlama ve analiz
2. Kavramsal tanım ve tasarım
3. Mantıksal tasarım
4. Fiziksel tasarım
5. Uygulama
6. Geliştirme gibi aşamalardan oluşmaktadır.

VERİ TABANI SİSTEMİ

Yukarıda tanımlanan aşamalar için

1. Güçlü bir yazılım programı
2. Kurulum
3. Kullanım ve ihtiyaç analizi gerekmektedir.

RİSK YÖNETİM SÜRECİ

Operasyonel risk yönetim sürecinde;

• Risk Tanımlama
• Risk Sayısallaştırma- Ölçme
• Risk İzleme,
• Risk Kontrol ve 
• Risk Azaltma gibi süreçler bir bütün olarak "risk yönetim" temelini oluşturmaktadır.

OPERASYONEL RİSK SINIFLAMA

Sınıflama nedenlerine göre yapılabilir:

1. SÜREÇ
2. SİSTEMSEL
3. İNSANLAR
4. DIŞ ETKENLER (Yönetim kontrolünde olmayan verilerdir).

Veriler özelliklerine göre sınıflandırılıp kodlanabilir:

1. İş koluna göre
2. Faaliyet alanına göre
3. İşlem türüne göre
4. Kullanıcıya göre
5. Kayıp olay türüne göre
6. Kayıp miktarına göre
7. Risk (risklilik) türüne göre
8. Tarihlenmiş olay türüne göre....

Her ne isterse olsun, banka faaliyetlerindeki veri sınıflama; insan, sistem, süreç ve dış ekenlere göre uygun olmalıdır. Çünkü operasyonel risk yönetimindeki öncelikli ve önemli koşullardan biri verilerin nitelikli ve analize uygun olması ve verilerin sistematik bir şekilde veri tabanında toplanmasıdır. 

Her çalışan veri toplam sürecinde önemli bir yer alır. Bu süreçte, veri tabanının gerçek performansının test edilmesi ve eğer varsa gerekli düzeltmelerin yapılması sağlanır.

Risklerin ölçe ve yönetme sürecinin temel unsurlarından birisi, riskle ilgili verilerdir. Bu verilerin mevcut olması her türlü riskin ölçümü ve yönetimi için ön koşuldur.

OPERASYONEL RİSK- 2

VERİ TABANININ TASARIMI İLE İLGİLİ TEMEL SÜREÇLER

OLUŞTURMA SÜRECİ
Kısaca operasyonel risk veri tabanının oluşturulması süreci;

1. Planlama, 
2. Kavramsal tasarım, 
3. Mantıksal tasarım, 
4. Fiziksel tasarım ve 
5. Uygulamadan oluşan beş önemli aşamada ele alınmalıdır.

UYGULAMA SÜRECİ
Uygulama süreci, test ve düzeltmek aşamalarından oluşmaktadır. Bu süreç, veri tabanının gerçek performansının test edilmesine ve varsa gerekli düzeltmelerin yapılmasına imkân sağlar.

Operasyonel riskin mutlaka yönetilmesi gereken önemli bir risk olduğu konusundaki bilinç (farkındalık) henüz daha tam olarak oluşmamıştır.

Not: Eğer Türkiye'de bile operasyonel risk yönetimi tam olarak uygulanmıyorsa, KKTC'e bankacılık sektöründe bu nasıl uygulanabilsin ?

VERİ TABANI TÜRLERİ
1. Operasyonel kayıp veri tabanı
2. Diğer olaylar veri tabanı.

Verilerin uygun ve doğru temel üzerine inşa edilmesi için "planlama ve öz hazırlık" aşamaları çok önemlidir. Riskin ölçümü ve yönetimi sürecinin temel unsurlarından birisi riskle ilgili verilerdir. Bu verilerin her türlü riskin ölçümünde ve yönetiminde öncelikli koşuldur.

VERİLERİN TEMEL ÖZELLİKLERİ
Bu konuda aşağıda temel veri özellikleri ve bunlara bağlı temel ilkeler yer almaktadır.

1. Doğru olma (Doğruluk)
2. Tam olma (Tamlık)
3. Zamanında Erişebilir olma (Erişebilirlik)
4. Tutarlı olma (Tutarlılık)
5. Detaylı olma (Detaylılık)
6. Elverişli olma (Elverişlilik) inceleme ve analize elverişili olmak gibi veri özelliklerine uygun olmalıdır.

VERİ KAYNAKLARI

Uygun ve yeterli özelliğe sahip veriler aşağıda belirlenen kaynaklardan elde edilebilir:

1. Muhasebe
2. İç Kontrol
3. İç Denetim
4. Risk Yönetimi
5. Uyum
6. İK
7. Operasyonel Hizmetler
8. Operasyonel Birimler ve Şubeler
9. Diğer önemli faaliyet alanları.

Operasyonel riskin "etkin ve yeterli" bir düzeyde yönetilebilmesi için verilerin nitelikli, ölçüm ve analizlere uygun olması, verilerin sistematik bir veri tabanında toplanması, gerekmektedir. Tabi ki, bu süreçte:

1. Riskin Tanımlanması/Belirlenmesi,
2. Veri tabanı mimarisinin tasarlanması (Veri tabanının kullanıma hazır olması) ve
3. Riskin ölçülüp analiz edilmesi gerekir. 

Bundan sonraki süreç, riskin izlenmesi, riskin kontrol edilmesi, riskin raporlanması ve risk konusunda önlem alınması ile ilgilidir.


Verilerin gerekli nitelikleri taşımaması, risk ölçümlerinin de sapmalı veya hatalı olmasına neden olabilmektedir. Gerçekleştirilen risk yönetimi faaliyetlerinin, yanlış veya eksik bilgilendirmeye dayanmasına neden olabilecek böyle bir durum operasyonel risk ortaya çıkarabilmektedir.

OPERASYONEL RİSK-1

ÖN KOŞULLAR (OPERASYONEL RİSK YÖNETİMİ):

Operasyonel risklerin "etkin ve yeterli" bir düzeyde yönetilebilmesi için

1. Nitelikli ve analize uygun verilerin mevcut olması,
2. Verilerin sistematik bir veri tabanında toplanması, gerekmektedir.

Operasyonel risk veri tabanının oluşturulması ise operasyonel risk yönetim sisteminin kurulmasında çok önemli bir aşamadır.

VERİ TABANININ OLUŞTURULMASI SÜRECİ

Veri tabanının oluşturulması sürecindeki en temel bölüm, 

• Riskin ve veri tabanının tanımlanması ve 
• Bunlar için  uygun bir tasarım gerçekleştirilmesidir.
• Risk verilerinin belirlenmesi ise maruz kalınan risklerin dikkatli bir şekilde analiz edilmesini gerektirmektedir.
• Süreç, risk etkenlerinin ve kaynaklarının kapsamlı taraması ile başlar ve 
• Yine bu süreçte operasyonel riskin ve operasyonel kayıp olayının ne olduğu açıkça tanımlanır.
• Risk verilerinin sahip olması gereken temel özelliklerin tanımlanması ile birlikte ölçüm yöntemleri için gerekli risk verilerinin ve bu verilerin elde edileceği kaynakların belirlenmesi sürecine geçilir.

Banka (Yasa) amaçlarına uzun yıllar hizmet edebilmesi için operasyonel risk veri tabanının doğru ve uygun temeller üzerine inşa edilmesi gerekir.

OPERASYONEL RİSK- SONUÇ

THE CASE FOR STATE OF IGNORANCE 

Risk and Olasılık:

"Until we can distinguish between an event that is truly random and an event that is the result of cause and effect, we will never know whether what we see is that we'll get, nor how we got what we got from a decision we have made, though we do not know for certain what the outcome will be". 

Risk Yönetimi:

"The essence of risk management lies in maximizing the areas where we have some control over the outcome while minimizing the areas where we have absolutely no control over the outcome and the linkage between effect and cause is hidden from us”. 

Page 197 – Chapter 12, “The Measure of Our Ignorance” From “AGAINST THE GODS”.

Sonuç: Risk/Risk Yönetim

We have absolutely no control over the outcome and the linkage between effect and cause is hidden from us. Hence, the measure of risk is based on our total ignorance. 

PROOF (STATE OF IGNORANCE)

According to the Laplace and Bayes formulation:....if evet occuring given all those already observed, then pnL()∼1. Hence, the estimate for ... N P always ( )≈( )()=1 1, , and our state of ignorance remains complete.

Tüm araştırma ve deneyimlerimizin iki zıt kutupta oluştuğunu bilmekteyim: planlı determinist ve düzenli sistemler. Bunların ise düzensiz ve tahmin edilemez sistemlerin rastgele (stokastik) dünyası arasında gidip geldiğini çok iyi bilmekteyim.

RISK AND UNCERTAINTY
The level of uncertainty (from deterministic knowledge to total ignorance) is due to the imperfection of our knowledge. In the face of deep uncertainty, the measuring risk is based on our total ignorance. This is all about unknowns and uncertainties that the effect and cause is hidden from us.

OPERASYONEL RİSK-1

OPERASYONEL RİSK-2

OPERASYONEL RİSK-3

OPERASYONEL RİSK-4

The reasons for the banking failure of so many banks will not be discussed in this paper, but the major causes were connected lending, inadequate capital, and in some cases fraud by bank owners and employees. Fraud by bank owners and/or employees means the operational risk. The operational risk involves breakdowns in internal controls and corporate governance. Such breakdowns can lead to financial losses through error, fraud, or failure to perform in a timely manner or cause the interests of the bank to be compromised in some other way, for example, by its dealers, lending officers or other staff exceeding their authority or conducting business in an unethical or risky manner (Şafaklı, 2005; Bektaş, 2002).

Kaynak: https://journal.yasar.edu.tr/wp-content/uploads/2012/08/06-SAFAKLI-ALTUNER.pdf